Wejście w życie w dniu 01.03.2011 r. ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U.  Nr 5, poz. 13 z dnia 7 stycznia 2011 r.), spowodowało konieczność wprowadzenia zmian do ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 z późn. zm.).

Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym określa zasady organizacji i funkcjonowania regularnego przewozu osób w publicznym transporcie zbiorowym oraz określa zasady jego finansowania.

Zmiany wprowadzone w przepisach o transporcie kolejowym regulują dostęp do infrastruktury kolejowej pasażerskich przewoźników kolejowych. Pojawiły się nowe terminy min.:

• przewóz o charakterze użyteczności publicznej– powszechnie dostępna usługa w zakresie publicznego transportu zbiorowego wykonywana przez operatora publicznego transportu zbiorowego w celu bieżącego i nieprzerwanego zaspokajania potrzeb przewozowych społeczności na danym obszarze;

• otwarty dostęp– uprawnienie do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich na podstawie decyzji o przyznaniu otwartego dostępu;
• pasażerski przewóz okazjonalny– jednorazowy przewóz w zakresie pasażerskiego transportu kolejowego mający na celu zaspokojenie potrzeb przewozowych nieprzewidzianych w realizowanych na danej linii przewozach w ramach umowy o świadczenie usług publicznych lub na podstawie decyzji o przyznaniu otwartego dostępu.

Od 01.03.2011 r. zwiększyły się kompetencje Prezesa UTK o:

• wydawanie decyzji w sprawie otwartego dostępu
•  rozpatrywanie spraw dotyczących pasażerskich przewozów okazjonalnych (rozpatrywanie skarg przewoźników kolejowych)

OTWARTY DOSTĘP - OKRES PRZEJŚCIOWY (do końca 2016 r.)

Zgodnie z art. 78 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym pasażerscy przewoźnicy kolejowi świadczący usługi regularnego przewozu osób, nie muszą składać wniosków o wydanie decyzji o przyznaniu otwartego dostępu do infrastruktury na 5 najbliższych rocznych rozkładów jazdy tj. 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 oraz 2015/2016. Wyżej wymienieni przewoźnicy nie muszą również przedstawiać zarządcy infrastruktury umów o świadczenie usług publicznych.

„Art. 78. Podmioty prowadzące działalność w zakresie regularnego przewozu osób w krajowym transporcie drogowym, kolejowym, innym szynowym, linowym, linowoterenowym, morskim i w żegludze śródlądowej mogą ją nadal wykonywać na podstawie posiadanych uprawnień, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2016r.”

Za uprawnienia umożliwiające składanie wniosków na dotychczasowych zasadach należy uznać licencję i certyfikat bezpieczeństwa. Zgodnie z  § 3.1. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 lutego 2009 r. w sprawie warunków dostępu i korzystania z infrastruktury kolejowej przewoźnik kolejowy uzyskuje prawo dostępu do infrastruktury kolejowej po przedłożeniu zarządcy:

1. poświadczonej kopii ważnej licencji,
2. poświadczonej kopii ważnego certyfikatu bezpieczeństwa lub poświadczonej kopii ważnego świadectwa bezpieczeństwa,
3. oświadczenia przewoźnika, że do realizacji przejazdów będzie wykorzystywał tabor spełniający warunki określone w przepisach wydanych na podstawie art. 20ustawy o transporcie kolejowym.

Posiadanie przez przewoźników kolejowych wymienionych dokumentów i ich przedłożenie zarządcy infrastruktury jest wystarczające w okresie przejściowym do uzyskania prawa dostępu do infrastruktury kolejowej. Natomiast prawo do korzystania z przydzielonych w rozkładzie jazdy tras pociągów przewoźnik kolejowy nabywa po zawarciu z zarządcą umowy o udostępnienie infrastruktury kolejowej.

Zgodnie z przepisami przejściowymi ustawy o publicznym transporcie zbiorowym przewoźnicy nie muszą w momencie składania wniosków o przydzielenie trasy pociągów na rozkład jazdy pociągów przedstawiać zarządcy infrastruktury decyzji o przyznaniu otwartego dostępu, jak również umów o świadczenie usług publicznych, jak to określa art. 29 ust. 1c i ust. 1d pkt 1 i 2. Konsekwentnie, zarządców infrastruktury nie obowiązują zapisy art. 30 ust. 1austawy o transporcie kolejowym i mogą oni planować trasy pociągów pasażerskich w rozkładzie jazdy pociągów wyłącznie na podstawie przyjętych od przewoźników kolejowych wniosków o przydzielenie trasy pociągów.

OTWARTY DOSTĘP - OTWARTY DOSTĘP – po 01.01.2017 r.

Przepisy przejściowe ustawy o publicznym transporcie zbiorowym obowiązują nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2016 r. Po okresie przejściowym, a więc na rozkład jazdy pociągów 2016/2017 zarządca infrastruktury, zgodnie z art. 30 ust. 1a ustawy o transporcie kolejowym będzie planować trasy pociągów na podstawie zawartych umów o świadczenie usług publicznych lub decyzji o przyznaniu otwartego dostępu. Zatem do momentu złożenia do zarządcy wniosków na przydzielenie trasy pociągów na roczny rozkład jazdy pociągów (6 miesięcy przed wejściem w życie rocznego rozkładu jazdy pociągów) przewoźnicy muszą posiadać zawarte umowy na świadczenie usług publicznych lub decyzje o przyznaniu otwartego dostępu i przedłożyć je zarządcy w momencie składania do wniosków o przydzielenie trasy pociągów.

Decyzję w sprawie wykonywania przez przewoźnika kolejowego przewozów w ramach otwartego dostępu na danej trasie będzie wydawać, za opłatą, Prezes UTK na podstawie wniosku złożonego przez przewoźnika kolejowego, po przeprowadzeniu analizy wpływu działalności określonej we wniosku na warunki ekonomiczne usług świadczonych na tej samej linii na podstawie umowy o świadczenie usług publicznych.

Pasażerscy przewoźnicy kolejowi, chcąc realizować przewozy niebędące przewozami o charakterze użyteczności publicznej, zobowiązani będą do złożenia pisemnego wniosku do Prezesa UTK o przyznanie otwartego dostępu.

Termin składania wniosków do Prezesa UTK o przydzielenie otwartego dostępu na rozkład 2016 /2017: do 31 marca 2016 r.

Przydzielenie trasy przejazdów pociągu przez zarządcę infrastruktury w zakresie pasażerskich przewozów kolejowych możliwe będzie na podstawie:

1. umowy o świadczenie usług publicznych;
2. decyzji o przyznaniu otwartego dostępu;
3. uwzględnionego wniosku na wykonanie przewozu okazjonalnego.

Przewoźnik kolejowy nabywa prawo do korzystania z przydzielonych w rozkładzie jazdy tras pociągów po zawarciu z zarządcą umowy o udostępnienie infrastruktury kolejowej.

Zarządca przydziela trasy pociągów przewoźnikom kolejowym uwzględniając:

1. pierwszeństwo przewozu osób;
2. ogłoszone plany transportowe lub zawarte umowy o świadczenie usług publicznych;
3. obowiązek wykonywania przewozu nałożony przepisami prawa przewozowego;
4. umowy ramowe w zakresie przewozu rzeczy.

Decyzja o przyznaniu otwartego dostępu będzie określała:

1. przedsiębiorcę, jego siedzibę i adres;
2. linię kolejową lub linie kolejowe, na których mają być realizowane przewozy w ramach otwartego dostępu;
3. okres, na jaki decyzja zostanie wydana;
4. warunki oraz zakres wykorzystywania dostępu do linii kolejowej lub linii kolejowych.

Decyzja o przyznaniu otwartego dostępu będzie wydawana na okres nieprzekraczający  5 lat.

Prezes UTK może cofnąć decyzję o przyznaniu otwartego dostępu w przypadku:

1. wystąpienia rażącego naruszenia warunków określonych w decyzji;
2. zaprzestania wykonywania przewozów przez co najmniej 6 miesięcy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika kolejowego.

Decyzja o przyznaniu otwartego dostępu wygasa w przypadku:

1. cofnięcia uprawnienia do podejmowania i wykonywania działalności w zakresie transportu kolejowego;
2. likwidacji albo ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy, któremu decyzja została wydana;
3. upływu okresu, na jaki decyzja została wydana;
4. zrzeczenia się wykonywania przewozu przez przewoźnika, któremu decyzja została wydana, i wydania decyzji o jej wygaśnięciu.

Kontakt w sprawach związanych ze składaniem wniosków oraz otrzymywaniem decyzji dotyczących otwartego dostępu do infrastruktury kolejowej:

Urząd Transportu Kolejowego

Departament Regulacji Transportu Kolejowego

Wydział Regulacji i Dostępu do Infrastruktury

ul. Chałubińskiego 4, 00-928 Warszawa

tel. 022-630-15-25, 022-630-15-11